Havalimanı ve yer hizmetleri işletmeleri için havacılık sorumluluk sigortası nedir?

Havalimanı ve yer hizmetleri işletmeleri için havacılık sorumluluk sigortası; hava tarafı ve kara tarafı operasyonları sırasında ortaya çıkabilecek bedensel zararları, maddi hasarları ve belirli durumlarda bunlara bağlı hukuki tazminat taleplerini güvence altına almak amacıyla kurgulanan kurumsal bir sigorta yapısıdır.

Bu sigorta alanı, klasik işyeri sorumluluk sigortasından daha özeldir. Çünkü havalimanı operasyonlarında risk; yalnızca ziyaretçi düşmesi veya tesis hasarı gibi genel olaylardan ibaret değildir. Uçağın park yerine alınması, pushback süreci, bagaj yükleme-boşaltma, yolcu merdivenleri, kargo transferi, yakıt ikmali, apron araç trafiği, FOD kaynaklı zararlar ve terminal içi operasyonlar gibi çok daha teknik ve yüksek maliyetli senaryolar söz konusudur.

Bu nedenle havacılık sorumluluk sigortası denildiğinde çoğu zaman tek bir standart poliçe değil; işletmenin faaliyet alanına göre yapılandırılmış, farklı risk başlıklarını birlikte ele alan bir teminat sistemi anlaşılmalıdır.

Bu sigorta neden kritik önemdedir?

Havalimanı ve yer hizmetleri operasyonlarında hata payı düşüktür; buna karşılık tek bir olayın mali etkisi son derece yüksek olabilir.

Örneğin:

• Pushback sırasında uçağın başka bir ekipmana veya yapıya temas etmesi,

• Yolcu merdiveninin gövdeye çarpması,

• Bagaj aracı veya belt loader’ın hava aracına hasar vermesi,

• Yanlış veya güvensiz yükleme nedeniyle bagaj, kargo ya da ekipmanın zarar görmesi,

• Yakıt ikmali sırasında dökülme, yangın ya da ekipman hasarı meydana gelmesi,

• Apronda bir personelin veya üçüncü kişinin yaralanması,

• Terminalde işletmeden kaynaklı bir güvenlik ya da işletme kusuru oluşması

gibi olaylar yalnızca operasyonel aksaklık yaratmaz; aynı zamanda yüksek tutarlı tazminat, onarım, iş kesintisi, sözleşmesel uyuşmazlık ve itibar riski doğurabilir.

SHGM’nin apron yönetimi rehberinde de apron alanında uçakların ve diğer araçların faaliyetlerinin özel bir yönetim yapısı gerektirdiği; havaalanı otoritesi, işletmeci ve hava trafik birimi arasındaki koordinasyonun emniyet açısından kritik olduğu vurgulanır. Aynı yayında uçak park yeri tahsisine ilişkin genel sorumluluğun havalimanı işleticisinde olduğu, apron araç trafiği ve diğer faaliyetlerin izlenmesinin işletme açısından temel sorumluluklar arasında yer aldığı belirtilir.【turn198513view0†L977-L1006】

Kısacası bu sigorta, yalnızca “bir zarar olursa ödeme alalım” yaklaşımının değil; havalimanı operasyonlarının finansal sürdürülebilirliğinin bir parçasıdır.

Hangi işletmeler için geçerlidir?

Bu içerik kapsamındaki sorumluluk ve sigorta ihtiyacı özellikle şu yapılar için önem taşır:

• Havalimanı işletmecileri

• Terminal işletmecileri

• Yer hizmetleri kuruluşları

• Ramp hizmeti veren kuruluşlar

• Yolcu hizmetleri veren kuruluşlar

• Kargo ve posta operasyonu yapan kuruluşlar

• Uçuş operasyon hizmeti veren kuruluşlar

• İkram servis hizmeti veren kuruluşlar

• Temsil, gözetim ve yönetim hizmeti veren kuruluşlar

• Hava tarafında araç ve ekipman kullanan taşeron firmalar

SHY-22’ye göre yer hizmetleri türleri; temsil, yolcu hizmetleri, yük kontrolü ve haberleşme, ramp, kargo ve posta, uçak hat bakım, uçuş operasyon, ulaşım, ikram servis, gözetim ve yönetim ile uçak özel güvenlik hizmet ve denetimi olarak gruplandırılmıştır.【turn344032view1†L94-L106】

Dolayısıyla “yer hizmetleri işletmesi” ifadesi yalnızca bagaj yükleyen veya pushback yapan şirketleri değil; havalimanında lisanslı olarak operasyon yürüten geniş bir hizmet grubunu kapsar.

Türkiye’de sigorta zorunlu mudur?

Yer hizmetleri tarafında yanıt nettir: Evet, belirli kapsamda zorunludur.

SHY-22 Madde 19’a göre, bu yönetmelik çerçevesinde ruhsat alarak PAT sahalarında araç ve teçhizat kullanan taşeron firmalar dâhil bütün yer hizmetleri kuruluşları; yapacakları hizmetler nedeniyle havalimanı/havaalanı tesislerine, hava araçlarına, hizmet araç-gereç ve teçhizatına ve üçüncü şahıslara karşı verecekleri zararı karşılamak için netice zararları mali mesuliyet sigortası yaptırmak zorundadır. Ayrıca bu sigortanın her bir kaza başına alt limit miktarı, faaliyet türünün niteliği ve hacmi dikkate alınarak havalimanı işletmecisi tarafından belirlenir ve en az sigorta bedeli her yıl gözden geçirilir.【turn128677view0†L607-L612】

Terminal işletmecileri bakımından da SHY-33B Madde 9 açık bir yükümlülük getirir. Buna göre terminal işletmek isteyen gerçek veya tüzel kişilerin, üçüncü şahıslara verebileceği zararların tazmini için Üçüncü Şahıslar Mali Mesuliyet Sigortası yaptırmış olması gerekir; poliçelerin ruhsat başvurusu sırasında SHGM’ye sunulması zorunludur. Sigorta terminal içindeki tüm işyerlerini kapsamıyorsa kapsam dışındaki işyerlerinin de ayrıca sigortalanması gerekir. Ayrıca havaalanı işletmecisi, ilgili kurumlarla koordinasyon sağlayarak sigorta alt limitlerini belirlemek ve bunu Bakanlığa bildirmek zorundadır.【turn375350view0†L92-L100】

Bu nedenle özellikle yer hizmetleri ve terminal işletmeciliği yapan kuruluşlar açısından sigorta, yalnızca iyi bir risk yönetimi tercihi değil; aynı zamanda mevzuat ve ruhsat süreçleriyle bağlantılı bir gerekliliktir.

Bu sigorta hangi zararları kapsayabilir?

Poliçenin gerçek kapsamı özel şartlara göre değişir. Ancak havalimanı ve yer hizmetleri işletmeleri için havacılık sorumluluk sigortasında genellikle şu alanlar değerlendirilir:

1. Üçüncü şahıslara verilen bedensel ve maddi zararlar

Bir yolcunun, ziyaretçinin, tedarikçinin veya havalimanında bulunan herhangi bir üçüncü kişinin bedensel zarar görmesi ya da malının hasarlanması bu başlık altında ele alınabilir.

Örneğin:

• Apronda bir servis aracının üçüncü kişiye çarpması

• Terminalde işletmeden kaynaklanan bir düşme/kayma olayı

• Ekipmanın çevredeki yapıya veya araca zarar vermesi

• Jet blast veya kontrolsüz ekipman hareketi sonucu zarar oluşması

2. Havalimanı tesislerine verilen zararlar

Kapılar, körükler, terminal yapıları, apron altyapısı, ışıklandırma, işaretleme sistemleri, bariyerler veya diğer havaalanı tesisleri operasyon sırasında zarar görebilir.

Yer hizmetleri şirketleri için bu risk önemlidir; çünkü SHY-22’de sigorta yükümlülüğü açıkça havalimanı tesislerine verilebilecek zararları da kapsar.【turn128677view0†L607-L612】

3. Hava aracına verilen zararlar

En kritik risklerden biri, hizmet verilen uçağın gövdesinde, motorunda, kapısında, pitot alanında, kargo bölümünde ya da diğer bölümlerinde operasyon sırasında hasar oluşmasıdır.

Örnekler:

• Pushback sırasında çekici veya towbar kaynaklı hasar

• Yolcu merdiveni, belt loader, loader, GPU veya catering truck teması

• Yanlış park yönlendirmesi

• Kanat ucu veya motor çevresinde ekipman teması

• Hatalı bagaj/kargo yükleme nedeniyle iç hasar

Bu alan, yer hizmetleri sorumluluk sigortasının en hassas bölümlerinden biridir. Çünkü hasarın tutarı çok yüksek olabilir ve standart ticari sorumluluk poliçeleri çoğu zaman bu riski yeterli şekilde karşılamaz.

4. Hizmet araçları, gereçleri ve ekipmanlarına verilen zararlar

Operasyon sırasında belt loader, pushback traktörü, baggage cart, dollies, apron otobüsü, merdiven, yakıt aracı veya diğer hizmet ekipmanlarında zarar oluşabilir.

SHY-22’de yer hizmetleri kuruluşlarının sigorta yükümlülüğü, hizmet araç-gereç ve teçhizatına verilebilecek zararları da içerir.【turn128677view0†L607-L612】

5. Terminal ve yolcu operasyonlarından doğan sorumluluklar

Terminal işletmecileri ve yolcu hizmeti veren kuruluşlar açısından risk yalnızca hava tarafında değildir. Terminal içinde yönlendirme hataları, zemin kaynaklı kazalar, yanlış işlem, ekipman kullanımı veya işletme kusuru nedeniyle zarar meydana gelebilir.

Özellikle yoğun yolcu akışına sahip terminallerde:

• Kuyruk yönetimi,

• güvenlik ve geçiş alanları,

• yürüyen merdiven ve asansör çevresi,

• bagaj teslim alanları,

• servis ekipmanlarının kullanımı

önemli sorumluluk alanları oluşturur.

6. Bagaj, kargo ve operasyonel hizmetlere bağlı riskler

Bagaj ve kargo operasyonlarında risk yalnızca eşyanın kaybı değildir. Hatalı yükleme, transfer hatası, yükün düşmesi, araca veya uçağa hasar verilmesi, gecikme ve yanlış teslim gibi olaylar da tazminat taleplerine neden olabilir.

SHY-22’de kargo ve posta hizmetleri ile ramp hizmetleri açık yer hizmeti türleri olarak tanımlanır. Bu nedenle sigorta değerlendirmesi yapılırken işletmenin yalnızca “yer hizmeti veriyoruz” demesi yeterli değildir; hangi alt hizmetleri verdiği açıkça belirtilmelidir.【turn344032view2†L94-L106】【turn344032view2†L563-L570】

7. Yakıt ikmali ve çevresel zarar riski

SHGM’nin resmi apron emniyeti yayını, yakıt ikmali sırasında sigara ve açık alev yasağı, yardımcı güç ünitelerinin kullanımı, tahliye yolu açıklığı, topraklama, yangın söndürücü bulundurulması ve yakıt dökülmesi hâlinde ayrıntılı talimatlar oluşturulması gerektiğini açıkça belirtir.【turn198513view0†L1050-L1065】

Bu da yakıt operasyonlarının başlı başına yüksek riskli olduğunu gösterir.

Yakıtla ilgili başlıca riskler şunlardır:

• Yakıt dökülmesi

• Yangın veya patlama

• Uçağa, araca veya zemine zarar

• Çevresel temizlik maliyetleri

• Operasyon sahasının geçici kapanması

• Üçüncü kişilerin zarar görmesi

Burada özellikle dikkat edilmesi gereken nokta, bazı poliçelerde kirlilik/çevre zararları için özel istisnalar veya sınırlı teminatlar bulunabilmesidir.

En çok karşılaşılan operasyon senaryoları nelerdir?

Apron kazaları

Apron; uçağın park ettiği, yolcu ve yük operasyonlarının gerçekleştiği, çok sayıda aracın ve personelin aynı anda hareket ettiği yoğun bir operasyon sahasıdır.

SHGM’nin apron yönetimi rehberine göre, aprondaki araç kontrolü bazı sistemlerde havalimanı otoritesinin veya işleticinin sorumluluğundadır; araç trafiği ve diğer faaliyetlerin izlenmesi operasyonun emniyeti açısından temel görevlerden biridir.【turn198513view0†L973-L990】

Bu alandaki başlıca sorumluluk senaryoları:

• Pushback sırasında çarpma

• Rehberleme hatası

• Follow-me veya yer kılavuzu kaynaklı hatalar

• Jet blast nedeniyle hasar

• Uygunsuz park yönlendirmesi

• Araçların frensiz veya emniyetsiz bırakılması

• FOD nedeniyle uçak veya ekipman zararı

Pushback ve towing hasarları

Uçağın geriye itilmesi ve çekilmesi, yer hizmetleri sigortalarının en kritik risk alanlarından biridir. Küçük bir hata, yüksek onarım maliyeti ve uzun operasyonel gecikme yaratabilir.

Örnek senaryolar:

• Towbar kırılması veya bağlantı hatası

• Pushback traktörünün uçağa zarar vermesi

• Kanat ucunun yapı veya araca teması

• Fren/taksi koordinasyon hatası

• Pushback sonrası uçağın uygun olmayan alana bırakılması

Yakıt ikmali kaynaklı zararlar

Yakıt ikmali sırasında yangın, dökülme, çevresel zarar, zemine veya uçağa hasar gibi sonuçlar oluşabilir. Bu operasyonlar yüksek teknik disiplin gerektirir ve sigorta bakımından özel inceleme ister.

Bagaj ve kargo operasyonları

Bagaj yükleme-boşaltma, transfer ve kargo akışı sırasında:

• Uçak içi veya dışı hasar,

• eşya kaybı,

• yanlış yönlendirme,

• ekipman hasarı,

• çalışan veya üçüncü kişi yaralanması

gibi olaylar meydana gelebilir.

Terminal tarafı zararları

Terminal işletmeciliğinde de risk yüksektir. Yolcu yoğunluğu, yönlendirme akışı, ekipman kullanımı, peron/kapı yönetimi ve hizmet veren üçüncü taraflar nedeniyle işletmeciye yöneltilebilecek sorumluluk talepleri doğabilir.

Sigorta değerlendirmesinde hangi kriterler önemlidir?

1. Faaliyet türü

İşletmenin hangi yer hizmetlerini verdiği poliçenin temelini oluşturur.

Ramp, yolcu hizmetleri, kargo ve posta, ikram, uçuş operasyon veya gözetim-yönetim hizmetleri aynı risk seviyesine sahip değildir. SHY-22’de yer hizmeti türlerinin ayrı ayrı tanımlanması da bu nedenle önemlidir.【turn344032view1†L94-L106】

2. Operasyon hacmi ve havalimanı sayısı

Bir işletmenin yılda kaç uçuşa hizmet verdiği, kaç havalimanında faaliyet gösterdiği, hangi yoğunlukta çalıştığı ve hangi büyüklükte hava araçlarına hizmet sunduğu prim ve limit değerlendirmesini doğrudan etkiler.

3. Hava tarafı erişimi ve PAT sahası kullanımı

PAT sahasında araç ve ekipman kullanan kuruluşların riski doğal olarak daha yüksektir. Bu nedenle SHY-22 sigorta yükümlülüğünü özellikle bu operasyonlarla bağlantılı olarak düzenler.【turn128677view0†L607-L612】

4. Kullanılan araç ve ekipman parkı

Aşağıdaki ekipmanlar risk analizinde ayrı önem taşır:

• Pushback traktörleri

• Towbar sistemleri

• Belt loader

• High loader

• Catering truck

• GPU

• Apron otobüsleri

• Merdivenler

• Yakıt araçları

• Baggage carts ve dollies

5. Hasar geçmişi

Geçmişte yaşanan apron kazaları, uçağa verilen hasarlar, yakıt olayları, yaralanmalar ve bagaj-kargo hasarları sigortacı tarafından dikkatle incelenir.

6. Eğitim, prosedür ve denetim yapısı

Yer hizmetleri kuruluşları için eğitim, teknik uygunluk ve operasyonel disiplin yalnızca iyi uygulama değil; mevzuat beklentisidir. SHY-22, yeterli nitelikte yönetici ve personel bulundurulmasını, eğitim programları hazırlanmasını, PAT alanında araç kullanacak personelin eğitimden geçirilmesini ve uygun yetkilere sahip olmasını zorunlu kılar.【turn128677view0†L571-L605】

Ayrıca A grubu çalışma ruhsatına sahip kuruluşlar için ISAGO ile ilgili süreçlerin tamamlanması zorunluluğu da yönetmelikte yer alır.【turn128677view0†L618-L620】

Bu nedenle sigorta değerlendirmesinde şu başlıklar olumlu etki yaratır:

• Standart operasyon prosedürleri

• Eğitim kayıtları

• Araç bakım ve kontrol sistemi

• Olay raporlama yapısı

• Emniyet kültürü

• Kalite yönetim sistemi

• Taşeron kontrol prosedürleri

7. Sözleşmesel yükümlülükler

Havayolu şirketleri, havalimanı işletmecileri ve yer hizmetleri kuruluşları arasındaki sözleşmelerde sorumluluk dağılımı çok önemlidir. Bazı sözleşmeler standart hukuki sorumluluğun ötesinde tazmin yükümlülükleri doğurabilir.

Bu nedenle poliçe değerlendirmesi yapılırken yalnızca operasyon değil, sözleşme dili de gözden geçirilmelidir.

Poliçede özellikle dikkat edilmesi gereken noktalar

Havalimanı ve yer hizmetleri işletmeleri açısından sadece “sorumluluk sigortası var” demek yeterli değildir. Şu başlıkların poliçede açıkça kontrol edilmesi gerekir:

1. Hangi hizmet türleri kapsama dahil?

2. Hangi havalimanlarında geçerli?

3. Hava aracına verilen zarar teminatı hangi sınırlar içinde?

4. Havalimanı tesislerine verilen zarar ayrı düzenlenmiş mi?

5. Hizmet araç ve ekipmanlarına ilişkin sorumluluk kapsamı nasıl?

6. Taşeron faaliyetleri poliçeye dahil mi?

7. Yakıt ikmali ve kirlilik/çevresel zararlar hangi şartlarla kapsanıyor?

8. Sözleşmesel sorumluluk ne ölçüde dahil?

9. Her hasar için uygulanacak muafiyet ne kadar?

10. Hasar başına ve yıllık toplam limitler işletmenin hacmiyle uyumlu mu?

Sık karşılaşılan istisnalar nelerdir?

Poliçe özel şartlarına göre değişmekle birlikte şu alanlar dikkatle incelenmelidir:

• Kasıtlı hareketler

• Mevzuata aykırı operasyonlar

• Yetkisiz personel kullanımı

• Poliçede beyan edilmeyen hizmet türleri

• Sözleşmeyle üstlenilmiş ancak poliçede karşılığı olmayan ek sorumluluklar

• İdari para cezaları ve cezai yaptırımlar

• Kademeli kirlilik ve çevresel zararlar

• Personel yaralanmaları için işveren sorumluluğu dışında kalan durumlar

• Siber olaylar ve veri ihlalleri

• Saf finansal kayıplar

• Normal aşınma, mekanik arıza veya bakım eksikliği kaynaklı kendi ekipman zararları

Hasar meydana geldiğinde ne yapılmalıdır?

Hasar anında doğru süreç yönetimi, teminatın sağlıklı işlemesi için en az poliçe kadar önemlidir.

İlk aşamada:

• İnsan güvenliği sağlanmalı,

• operasyonel alan emniyete alınmalı,

• gerekiyorsa uçuş ve apron otoritesi bilgilendirilmeli,

• ek zarar riski durdurulmalıdır.

Ardından:

• Olay yeri fotoğraf ve videolarla kayıt altına alınmalı,

• ilgili araç, ekipman ve uçuş bilgileri korunmalı,

• vardiya ve görev kayıtları saklanmalı,

• tanık ve ilgili personel listesi oluşturulmalı,

• havalimanı işletmecisi, havayolu, sigortacı ve broker en kısa sürede bilgilendirilmelidir.

Özellikle apron olaylarında CCTV görüntüleri, görev emirleri, pushback veya load control kayıtları, yakıt form ve raporları, araç bakım kayıtları ve personel yetki/eğitim dokümanları kritik olabilir.

Sigortacının onayı alınmadan kusur kabulü içeren yazışmalar yapılmaması ve ekipmanın/hasarlı alanın izinsiz değiştirilmemesi de önemlidir.

Sonuç

Havalimanı ve yer hizmetleri işletmeleri için havacılık sorumluluk sigortası, klasik bir “işletme sigortası” değil; doğrudan operasyon emniyetiyle ilişkili, teknik, sözleşmesel ve yüksek maliyetli riskleri yöneten uzmanlık gerektiren bir sigorta alanıdır.

Apron kazaları, pushback hataları, bagaj ve kargo hasarları, yakıt ikmali kaynaklı olaylar, terminal içi sorumluluklar ve hava aracına verilen zararlar; doğru yapılandırılmamış bir sigorta programında işletmeyi ciddi finansal baskı altına sokabilir.

Bu nedenle doğru poliçe seçiminde yalnızca prim tutarına değil; faaliyet türüne, hizmet verilen havalimanı sayısına, operasyon hacmine, sözleşme yapısına, hasar geçmişine ve gerçek sorumluluk senaryolarına odaklanmak gerekir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kesin sigorta değerlendirmesi yapılırken işletmenin ruhsat kapsamı, sözleşmeleri, hizmet türleri, poliçe özel şartları ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.